Yargı Reformu Stratejisi Eylem Planı Erişime Açıldı

YARGI REFORMU STRATEJİ EYLEM PLANI - Adalet Bakanlığı'nda yapılan açıklamada "Hukukun üstünlüğünü esas alan, gecikmeyen ve öngörülebilir bir adalet sistemi vizyonu temelinde katılımcı bir anlayışla hazırlanan, 2025-2029 yıllarını kapsayan Yargı Reformu Strateji Belgesi 23.01.2025 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanı tarafından açıklanmıştır.

Belge’nin açıklanmasını müteakip Belge’de öngörülen faaliyetlere ilişkin sorumlu ve iş birliği yapılacak kurumlar ile uygulama takvimini belirleyen, faaliyetlerin takibi noktasında açık ve ölçülebilir mahiyette bir eylem planı hazırlanarak erişime sunulmuştur." denildi.
AMAÇ

Kurumsal Yapının Güçlendirilmesi ve Süreçlerin Yeniden Yapılandırılması

Adalet hizmetlerinin gecikmeksizin verimli ve vatandaş odaklı bir şekilde sunulması amacıyla yargıda kurumsal yapının güçlendirilmesi önem taşımaktadır.

Etkinlik, verimlilik, performans gibi kavramlar da adil yargılanma hakkına hizmet ettiği sürece anlamlıdır. Belge’de yer verilen hedef ve faaliyetler; kurumsal ve teknolojik altyapının geliştirilmesine, adil yargılanma hakkı ekseninde süreçlerin hızlandırılmasına ve nihayetinde adalete olan güvenin daha da güçlendirilmesine yöneliktir.

İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesi, temel bir öncelik olarak ele alınmıştır.

Bu amaçla insan hakları duyarlılığını artıracak ve hakların daha etkin bir şekilde korunmasını sağlayacak bir “İnsan Hakları Eylem Planı” hazırlanması ve uygulanması Belge’nin ilk hedefleri arasında yer almaktadır.

Geride bırakılan süreçte Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’yla kişisel verilerin işlenmesinde özel hayatın gizliliğinin ve veri mahremiyetinin korunması sağlanmıştır. Bu Kanun’la ayrıca Kişisel Verileri Koruma Kurumu oluşturulmuştur. Bu düzenlemeler sisteme kazandırılan köklü reformlardan biridir. Yeni reform döneminde kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat ve uygulamanın daha da geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Önceki dönemde, insan haklarının korunması ve geliştirilmesi amacıyla ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek üzere Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu kurulmuştur. Kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması, ayrımcılığın önlenmesi, işkence ve kötü muameleyle etkin mücadele edilmesi konularında faaliyet gösteren TİHEK’in bu Belge döneminde de kurumsal yapısının güçlendirilmesine yönelik yeni çalışmalar yapılması planlanmıştır.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu da sisteme dâhil olan en önemli reformlardan biri olmuştur. Bu başvuru yolunun daha da güçlendirilmesi ve uygulamada karşılaşılan bazı sorunların giderilmesi amacıyla yapılacak düzenlemeler, insan haklarının daha etkin korunması amacına hizmet edecektir.

Aynı amaca hizmet etmek üzere ceza adaleti sisteminin daha etkin bir yapıya kavuşturulması ve ihtisaslaşmanın artırılması için ceza mahkemelerinin görev alanlarının yeniden düzenlenmesi planlanmıştır. Bu sayede özellikle karmaşık ve teknik bilgi gerektiren davalarda çok daha isabetli ve hızlı sonuç almaya elverişli bir yapı kurulmuş olacaktır.

Uygulama döneminde adalete erişimin kolaylaştırılması hedefi kapsamında, ihtiyaç duyulan bölgelerde yeni adliye ve idare mahkemelerinin kurulması planlanmaktadır. Bu konudaki ihtiyaç iş yükü analizleri çerçevesinde belirlenecektir.

Yargı süreçlerinin hızlandırılması amacıyla tespit ve istinabe işlemlerinden kaynaklanan gecikmelerin önüne geçilmesi için münhasıran bu işlere bakacak mahkemelerin belirlenmesi ve bu işlemlerde bilişim teknolojilerinin kullanılması hedeflenmektedir. Bu düzenlemeler, iş yoğunluğunun azaltılmasının yanı sıra yargılama süreçlerinin daha verimli işlemesine de katkı sağlayacaktır.

Mahkemelerin performans ve verimliliğini izlemek için veri temelli analizlere dayalı bir sistem geliştirilecek ve bu sistem aracılığıyla yargısal süreçler hukuki dinlenilme hakkına ilişkin ilkelerde öngörülen sınırlar çerçevesinde kısaltılarak daha da güçlendirilecektir.

Temyiz ve istinaf süreçlerinin daha etkin hâle getirilmesi, yargı sisteminde verimliliği artıracak en önemli çalışma alanlarından biri olacaktır.

Temyiz incelemelerinin makul sürede tamamlanması amacıyla Yargıtay ve Danıştaydaki daire ve üye sayılarının iş yüküyle orantılı bir şekilde yeniden belirlenmesi planlanmıştır. Ayrıca temyiz incelemelerinde kısmi inceleme yapılmasının önüne geçilerek yargı kararlarının bütüncül bir şekilde ele alınması sağlanacaktır.

Bölge adliye ve bölge idare mahkemelerinin de Yargıtay ve Danıştay ile uyumlu bir şekilde daire ve hâkim sayılarının artırılması, bu mahkemeler için ihtisaslaşmayı sağlayacak bir yapı oluşturulması ve böylelikle yargılama süreçlerinin hızlandırılması hedeflenmektedir.

Bunların yanı sıra istinaf incelemelerinde; görev uyuşmazlıklarının azaltılması, kesinlik sınırlarının yeniden düzenlenmesi ve bazı davalarda doğrudan temyiz imkânı sağlanması aynı amaca hizmet edecek politikalardandır.

İhtisaslaşmaya yönelik uygulamalar sayesinde yargılamaların daha hızlı, etkin ve nitelikli bir şekilde tamamlanması yönünde önemli sonuçlar alınmaktadır. İhtisaslaşma uygulamalarının geçmiş dönemde sisteme sağladığı katkı gözetilerek hâkimlerin hukuk ve ceza hâkimi olarak ihtisaslaşmaları sağlanacak ve belirli alanlarda bilgi ve deneyim kazanmaları desteklenecektir.

Çevre, sağlık, sigorta, trafik, iş kazaları gibi dava türlerinde de ihtisaslaşma sağlanarak karar süreçleri hızlandırılacaktır. Ayrıca uyuşturucu suçlarına ilişkin ihtisas mahkemelerinin belirlenmesi suretiyle ceza adaleti sisteminin etkinliği artırılacaktır.

Savunma hakkının güçlendirilmesi, adil yargılamanın en önemli unsurlarından biridir. Belge’de bu kapsamda politikalar belirlenmiştir. Belirli iş ve işlemlerin avukat aracılığıyla yapılmasının zorunlu hâle getirilmesi, şirketler, yapı kooperatifleri gibi özel hukuk tüzel kişilerine avukat bulundurma zorunluluğunun kapsamının genişletilmesi suretiyle hukuki güvenliğin eksiksiz temini ve ticari uyuşmazlıkların daha etkili ve isabetli bir şekilde çözülebilmesi amaçlanmıştır. Avukatların bilgi ve belge temin etme yetkilerinin artırılması ise savunma mekanizmasının daha etkin bir şekilde işlemesine ve mahkemelerce daha isabetli karar alınmasına katkıda bulunacaktır.

Adalet hizmetlerinin performansını artırmaya ilişkin değerlendirmelerde bulunmak ve gereken hâllerde aksayan yönlerin düzeltilmesi amacıyla tedbirler almak üzere Bakanlık ile Hâkimler ve Savcılar Kurulu bünyesinde yeni kurumsal birimler oluşturulması hedeflenmektedir.

Duruşmaların kesintisiz yapılması ve uzun süren yargılamalara ilişkin sorunların azaltılması için dosya inceleme sırasının, davanın ikame edildiği tarihe göre belirlenmesi gibi faaliyetlerin hayata geçirilmesiyle adalet sisteminin daha verimli bir yapıya kavuşacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca bozma kararlarına konu dosyaların öncelikli olarak ele alınması gibi zorunluluklar öngörülmesi bu amaç çerçevesinde ele alınan faaliyetlerden olmuştur.

Bilişim teknolojilerinin adalet sistemine entegrasyonunun güçlendirilmesi, yargı süreçlerinin hızlandırılmasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Bu nedenle UYAP entegrasyonlarının daha da artırılması yanında yeni UYAP yazılımının siber güvenlik önlemleri güçlendirilmiş bir şekilde geliştirilmesi ve elektronik duruşma yöntemlerinin yaygınlaştırılması yargı süreçlerinin hızlandırılmasına hizmet edecektir.

Belge’de adli ve idari yargı adalet komisyonlarının yapısı ve görevlerinin, yargı hizmetlerinin daha etkin ve verimli bir şekilde sunulmasını sağlamak amacıyla yeniden düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu kapsamda yargı süreçlerinin hızlandırılması, performans ve verimliliğin artırılması için adalet komisyonlarına yeni görev ve yetkiler verilecektir.

Bu yeni görev ve yetkiler ile yerel düzeyde de makul sürede yargılanma hakkına hizmet edecek çözümler geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Adalet teşkilatında teftiş süreçleri yargı hizmetlerinin kalitesini artırmak, sorunları önleyici bir yaklaşımla ele almak ve yargısal süreçlerin makul sürede tamamlanmasını sağlamak açısından hassas bir role sahiptir. Etkili bir denetim mekanizması, mevcut sorunları çözmenin yanı sıra aynı zamanda adalet sisteminin olası aksaklıklarını önceden tespit ederek gerekli önlemlerin alınmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda teftiş kapasitesinin artırılması, daha sistemli ve etkili bir denetim modeli geliştirilmesi amaçlanmıştır.

Bilirkişilik, teknik bilgi ve uzmanlık gerektiren konularda yargılamayı destekleyen önemli bir müessesedir. Doğru ve zamanında hazırlanan bilirkişi raporları, yargılamaların hızlı ve adil bir şekilde sonuçlandırılması için en önemli araçlardandır. Bunun dikkate alınması suretiyle bilirkişilik kurumuna ilişkin olarak günün ihtiyaçlarına uygun düzenlemeler yapılacaktır. Bu kapsamda bilirkişilerin uzmanlık alanları ve taşıması gereken nitelikleri yeniden düzenlenerek bilirkişilere eğitimler verilecektir. Ayrıca bilirkişi raporunun sunulması için süreler kısaltılacak ve bilirkişilik görevinin ifası ile ilgili suç ve disiplin yaptırımları daha caydırıcı hâle getirilecektir. Bunların yanında, performans esaslı bir bilirkişilik sistemi ve rapor şablonları oluşturularak bilirkişi görevlendirilmesindeki dağılımın verimliliğini azami seviyeye çıkaracak bir niteliğe kavuşması sağlanacaktır.

Resmî bilirkişilik kurumu olan Adli Tıp Kurumunun kapasitesinin güçlendirilmesi, adalet hizmetlerinin bilimsel ve teknik temelde daha etkin yürütülmesi için önemlidir. Kurumun organizasyon yapısı ile fiziki ve teknolojik altyapısının daha da güçlendirilmesi, birim sayılarının artırılması, yapay zekâ ve uluslararası akreditasyon kapasitesinin geliştirilmesi yargı süreçlerinin etkinliğini de artıracaktır.

Tebligat işlemlerinde yaşanabilen bazı sorunların çözülmesi ve süreçlerin hızlandırılması amacıyla usulsüz tebligatları azaltacak, sadeleştirilmiş yeni bir tebligat usulü hayata geçirilecektir. Zorunlu elektronik tebligat uygulamasının yaygınlaştırılması ve bu uygulamanın herkes için daha kolay erişilebilir hâle getirilmesi, bu çalışmaların en önemli çıktıları arasında yer alacaktır.

Noterlik sistemine ilişkin çalışmalar da yargının iş yükünü hafifletmek ve süreçlerin hızlandırılmasını sağlamak adına önemli katkılar sağlayacaktır.

Bu hedef çerçevesinde bazı çekişmesiz yargı işleri ve henüz davanın açılmamış olduğu dönemle sınırlı olmak üzere delil tespiti gibi işlemlerin noterler tarafından yapılabilmesi sağlanacaktır. Ayrıca noterlik işlemlerinin dijitalleşmesi ve elektronik ortamda yapılması teşvik edilerek hizmetlerin daha hızlı ve güvenilir bir şekilde sunulması mümkün kılınacaktır.

Yargının kamuoyu ile güçlü bir iletişim kurması büyük önem taşımaktadır. Bu doğrultuda Bakanlık bünyesinde adalet hizmetlerine dair doğru bilgilerin kamuoyuyla zamanında paylaşılması için kurumsal bir yapı oluşturulacaktır. Adliyelerde bulunan basın sözcüleri ve medyayla iletişim personeline eğitimler verilmesi, medya mensuplarıyla iş birliğinin geliştirilmesi ve medya iletişim bürolarının kapasitesinin artırılması hedeflenen diğer çalışmalardan olacaktır.