İstinaf ve Yargıtay: Gündem Atlamalı Temyiz

Yargı sisteminde yapılması planlanan yeni düzenlemeler tartışılmaya devam ederken, son günlerde “atlamalı temyiz” olarak adlandırılan uygulama yeniden gündeme geldi. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan avukat Bülent Cansu, bu yöntemin ceza yargılamasında önemli değişiklikler doğurabilecek bir düzenleme olduğunu belirtti.

Cansu, Adalet Bakanlığı tarafından üzerinde çalışma yürütüldüğü ifade edilen “atlamalı temyiz” konusunun uzun süredir hukuk çevrelerinde tartışıldığını vurgulayarak, bu başlığın özellikle istinaf mahkemelerinin yıllık değerlendirme toplantılarında sıkça gündeme gelen konulardan biri olduğunu söyledi. Akademisyenler ve uygulayıcılar arasında hem destekleyen hem de eleştiren görüşlerin bulunduğunu belirten Cansu, konunun kapsamlı bir değerlendirme gerektirdiğini ifade etti.

Atlamalı temyiz nedir?

Hukuk literatüründe “atlamalı temyiz” olarak ifade edilen uygulama, ceza yargılamasında bazı durumlarda dosyanın istinaf incelemesinden geçmeden doğrudan Yargıtay’a taşınabilmesini ifade ediyor. Mevcut sistemde ilk derece mahkemesi kararlarına karşı önce bölge adliye mahkemeleri yani istinaf mercilerine başvuruluyor. İstinaf incelemesinden sonra ise belirli şartlar oluştuğunda dosya Yargıtay’a temyiz incelemesi için gönderiliyor.

Atlamalı temyiz modelinde ise bazı ağır suçlar bakımından hem olay hem de hukuki değerlendirme yetkisinin doğrudan Yargıtay tarafından yapılabilmesi ya da tarafların yalnızca hukuki denetim talep etmesi halinde dosyanın Bölge Adliye Mahkemeleri aşaması atlanarak doğrudan temyiz incelemesine gönderilmesi söz konusu olabiliyor.

Cansu’ya göre bu sistemde taraflar, olayın maddi yönünün yeniden incelenmesini istemediği durumlarda dosyanın doğrudan hukuki denetim mercii olan Yargıtay tarafından incelenmesini talep edebiliyor. Böylece yargılamanın bazı durumlarda daha hızlı sonuçlanması hedefleniyor.

Alman hukukunda uygulaması var

Avukat Cansu, atlamalı temyiz uygulamasının tamamen yeni bir kavram olmadığını ve bazı ülkelerde uzun süredir uygulandığını belirtti. Özellikle Alman ceza yargılama sisteminde “Sprungrevision” olarak adlandırılan doğrudan temyiz yolunun bulunduğunu ifade etti.

Bu sisteme göre, ilk derece mahkemesi kararlarına karşı normalde istinaf yolu açık olsa bile taraflar isterlerse bu aşamayı atlayarak doğrudan temyiz yoluna gidebiliyor. Böylece dava konusu olayın yeniden incelenmesine gerek görülmeyen durumlarda dosya doğrudan yüksek mahkemenin hukuki denetimine sunulabiliyor.

Alman Ceza Yargılama Yasası’nda düzenlenen bu uygulama, yargılamanın daha basit ve hızlı yürütülmesi amacıyla geliştirilmiş bir mekanizma olarak biliniyor. Hukuki tartışmanın yalnızca kararın hukuka uygunluğu ile sınırlı olduğu durumlarda, maddi vakıaların yeniden incelenmesi gereksiz görülebiliyor.

Hukuk çevrelerinde farklı görüşler var

Atlamalı temyiz konusunun Türkiye’de uygulanıp uygulanamayacağı ise hukuk çevrelerinde farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden oluyor. Bazı hukukçular bu yöntemin özellikle karmaşık ve uzun süren davalarda yargılama süresini kısaltabileceğini savunurken, bazıları ise istinaf aşamasının atlanmasının hak arama özgürlüğü bakımından riskler doğurabileceğini ileri sürüyor.

Avukat Bülent Cansu da konunun dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, ceza yargılamasında yapılacak her değişikliğin hem adil yargılanma hakkı hem de yargılamanın etkinliği açısından dengeli biçimde ele alınması gerektiğini ifade etti.

Önümüzdeki süreçte Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanması beklenen yeni yargı paketlerinde bu konunun yer alıp almayacağı ise merak konusu olmaya devam ediyor.