Anayasa Mahkemesi’nden Önemli Karar: İstinaf Mahkemelerinin “Kesin Karar” Yetkisi İptal Edildi!

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinde yer alan “Bölge idare mahkemelerinin 46’ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararları kesindir.” ifadesi, Anayasa Mahkemesi’nin 26 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan kararıyla iptal edildi. Karar, Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin başvurusu üzerine alındı.

AYM, bu düzenlemenin özellikle “istinaf başvurusunun kısmen veya tamamen kabul edildiği” durumlarda hak arama özgürlüğünü sınırladığını belirterek iptal kararını verdi. Bu gelişme, idari yargı sisteminde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Danıştay Yolu Açıldı

Normal şartlarda bazı davalarda istinaf mahkemelerinin kararları kesin sayılıyordu. Ancak iptal kararıyla birlikte artık bu tür kararlar Danıştay denetimine açık hale gelecek. Özellikle şu dava türlerinde Danıştay’a temyiz yolu açılmış oldu:

• Kamu görevinden çıkarma gibi ciddi idari yaptırımlar
• Ticari faaliyeti uzun süre engelleyen idari işlemler
• Atama, görevden alma gibi işlemler
• İmar planı, doğal kaynak yönetimi, sınav iptalleri gibi çok sayıda düzenleyici işlem

Kamu Personeli Açısından Ne Değişti?

Kararın en çok etkileyeceği alanlardan biri kamu personel rejimi. Önceki sistemde sadece kamu görevinden çıkarma gibi işlemler Danıştay denetimine açıkken, kademe ilerlemesinin durdurulması gibi disiplin cezaları istinaf mahkemelerinde kesinleşiyordu. Yeni düzenleme sonrası, kamu görevlileri hakkında verilen her türlü disiplin cezası Danıştay denetimine açılacak.

Bu gelişmenin, idari davaların sonuçlanma süresini uzatması bekleniyor. Ancak aynı zamanda, bireylerin hak arama yolları genişletilerek yargı denetiminin güçlendirilmesi yönünde önemli bir adım atılmış oldu.

İstinaf Mahkemelerinin Görevleri Nelerdir?

İstinaf mahkemeleri, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararların hukuka uygunluğunu denetleyen ikinci derece mahkemelerdir. Türkiye’de ceza, hukuk ve idari yargı alanlarında istinaf (bölge adliye ve bölge idare) mahkemeleri görev yapmaktadır.

Görevleri şunlardır:

• İlk derece mahkemesi kararlarının maddi ve hukuki denetimini yapmak
• Uyuşmazlığın yeniden değerlendirilmesi (kısmen veya tamamen)
• Yerel mahkeme kararlarının kaldırılması, düzeltilmesi ya da onanması
• Bazı durumlarda davayı esastan karara bağlamak

Anayasa Mahkemesi’nin Görevleri Nelerdir?

Anayasa Mahkemesi, Türkiye’deki en yüksek düzeyde anayasal denetim yetkisine sahip yargı merciidir. Görevleri şunlardır:

• Kanunların, KHK’lerin ve TBMM içtüzüğünün Anayasa’ya uygunluğunu denetlemek
• Bireysel başvuruları inceleyerek temel hak ihlallerini değerlendirmek
• Siyasi partilerin kapatılması, mali denetimi ve uyumsuzluk davaları
• Yüce Divan sıfatıyla cumhurbaşkanı, bakanlar ve yüksek yargı mensuplarını yargılamak
• TBMM tarafından yapılan dokunulmazlık ve milletvekilliği düşürme kararlarını denetlemek.