AİHM’e En Fazla Hak İhlali Başvurusu Türkiye’den: 2025 Tablosu Dikkat Çekti

Türkiye, 2025 yılı itibarıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne (AİHM) en fazla bireysel başvurunun yapıldığı ülke oldu. Her ne kadar Türkiye kaynaklı başvuru sayısında önceki yıla göre düşüş yaşansa da, ülke AİHM gündemindeki en yoğun dosya yüküne sahip devlet konumunu korudu. Açıklanan veriler, başvuruların önemli bir bölümünün 15 Temmuz darbe girişimi sonrasında alınan yargısal ve idari tedbirlerle bağlantılı olduğunu ortaya koydu.

Strasbourg’da bulunan AİHM tarafından kamuoyuyla paylaşılan 2025 faaliyet raporuna göre, Türkiye’den geçen yıl toplam 18 bin 464 başvuru yapıldı. Bu sayı 2024 yılında 21 bin 600 olarak kayıtlara geçmişti. Böylece Türkiye’den yapılan başvurularda yıllık bazda belirgin bir azalma yaşandı. Ancak buna rağmen Türkiye, AİHM’e en çok bireysel başvuru gönderen ülke olmaya devam etti.

AİHM’e Yapılan Toplam Başvurular da Azaldı

Sadece Türkiye değil, AİHM’e yapılan genel başvuru sayılarında da düşüş dikkat çekti. Mahkemeye 46 Avrupa ülkesinden 2024 yılında 60 bin 350 başvuru yapılırken, 2025’te bu rakam 53 bin 450’ye geriledi. Yaklaşık yüzde 11’lik bu düşüş, AİHM istatistiklerinde son yılların en belirgin gerilemelerinden biri olarak kayda geçti.

Başvuruların Büyük Bölümü 15 Temmuz Sonrasıyla İlgili

Türkiye’den gelen dosyaların yüzde 80’den fazlası, 15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi sonrasında uygulanan gözaltı, tutuklama, yargılama ve idari işlemlerden kaynaklanıyor. AİHM kaynakları, özellikle son dönemde meslekten ihraç edilen kamu görevlilerinin başvurularında artış yaşandığını vurguluyor.

Mahkeme kayıtlarına göre, 2025 başından bu yana Türkiye aleyhine yaklaşık 650 yeni başvuru daha yapıldı ve toplam dosya sayısı 19 bin 110’a yükseldi. Anayasa Mahkemesi’nin meslekten ihraçlara ilişkin son kararlarının ardından, yıl sonuna kadar bu alanda 30 bine varan potansiyel yeni başvuru ihtimali dile getiriliyor.

OHAL Komisyonu Etkisi ve Önceki Dalgalar

Darbe girişiminin ardından Türkiye’den AİHM’e üç ayrı dalga halinde yaklaşık 125 bin başvuru yapılmıştı. Bu başvuruların büyük bölümü, “iç hukuk yollarının tüketilmediği” gerekçesiyle reddedilmişti. Sürecin ardından kurulan OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu, binlerce dosyanın AİHM’e gitmeden Türkiye’de sonuçlanmasını sağlamıştı.

Spor Kulüplerinden Gelen Dosyalar Gündemde

Türkiye kaynaklı başvurularda dikkat çeken bir diğer başlık ise spor kulüpleri oldu. AİHM gündeminde, özellikle Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Tahkim Kurulu’nun bağımsızlığına ilişkin yaklaşık 60 dosya bulunuyor. Çoğunluğu futbol müsabakalarına dayanan bu başvurular arasında Fenerbahçe ve Galatasaray gibi büyük kulüplerin dosyaları da yer alıyor.

AİHM, bu ay içerisinde verdiği bir kararda, TFF Tahkim Kurulu’nun bağımsızlık kriterlerini yeterince karşılamadığına hükmetmişti.

Türkiye’yi Takip Eden Ülkeler

AİHM’in güncel gündeminde Türkiye’yi sırasıyla şu ülkeler izliyor:

Rusya: 7 bin 177 başvuru

Ukrayna: 4 bin 4

Polonya: 3 bin 517

İtalya: 2 bin 787

Yunanistan: 2 bin 562

Romanya: 2 bin 489

Azerbaycan: 2 bin 180

Nüfusa oranlandığında ise Türkiye, 10 bin kişide 0,79 başvuru ile Avrupa ortalamasının (0,38) biraz üzerinde yer aldı.

Türkiye Hakkında 74 Karar, 66 İhlal

AİHM, 2025 yılında Türkiye’ye ilişkin 74 davada karar verdi. Bu dosyaların 66’sında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin en az bir maddesinin ihlal edildiğine hükmedildi. En fazla ihlal kararı, adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. madde kapsamında çıktı. Bunu özgürlük ve güvenlik hakkı izledi.

Mahkeme, Avrupa genelinde ise en fazla ihlal kararını yine adil yargılanma hakkı, özgürlük ve güvenlik, kötü muamele yasağı ve etkili başvuru hakkı alanlarında verdi.

AİHM Üzerindeki Siyasi Baskı Artıyor

AİHM, başvuruları hızlandırmak amacıyla idari reformlara gitse de, özellikle göç ve sığınmacı politikaları nedeniyle bazı Avrupa hükümetlerinin hedefinde bulunuyor. Son aylarda çok sayıda Avrupa ülkesi, göçmen kararları nedeniyle AİHM içtihadının gözden geçirilmesi çağrısında bulundu.

Uzmanlara göre bu baskılar, mahkemenin önümüzdeki dönemde hem hukuki hem de siyasi açıdan daha zorlu bir süreçle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.